Powtórki interwałowe: jak działa algorytm SM-2

Ta sama liczba minut nauki może dać zupełnie różny efekt — zależnie od tego, kiedy je wykorzystasz. Powtórki interwałowe to jedna z najlepiej udokumentowanych rzeczy w psychologii uczenia się.

Efekt rozłożenia w czasie

Weź dwie godziny nauki. W wariancie pierwszym wykorzystujesz je w niedzielę wieczorem. W wariancie drugim rozkładasz na cztery sesje po trzydzieści minut w ciągu dwóch tygodni. Nakład identyczny — a po miesiącu pamiętasz z drugiego wariantu wyraźnie więcej.

To jest efekt rozłożenia (spacing effect), opisany po raz pierwszy przez Ebbinghausa i od tego czasu potwierdzony w setkach badań, na materiale od słownictwa po anatomię. Zjawisko jest na tyle stabilne, że w literaturze przeglądowej traktuje się je jako jedną z niewielu naprawdę pewnych rekomendacji dla uczących się.

Dlaczego to działa

Najprostsze wyjaśnienie: łatwa powtórka jest bezużyteczna. Jeśli powtarzasz słowo dziesięć sekund po tym, jak je zobaczyłeś, przypomnienie nie kosztuje nic i pamięć nie ma powodu się wzmacniać. Jeśli powtarzasz je wtedy, gdy prawie zdążyłeś zapomnieć, przypomnienie wymaga wysiłku — i właśnie ten wysiłek buduje trwały ślad.

Robert Bjork nazwał to desirable difficulty, pożądaną trudnością. Optymalny moment powtórki to punkt tuż przed zapomnieniem: wciąż potrafisz odtworzyć, ale z trudem. Cały problem sprowadza się do pytania, kiedy ten punkt wypada dla konkretnego słowa u konkretnej osoby.

Skąd wziął się SM-2

Algorytm SM-2 opracował Piotr Woźniak pod koniec lat osiemdziesiątych, jako część systemu SuperMemo. To polski wkład w naukę o uczeniu się, który dziś stoi za większością programów do fiszek na świecie — z Anki włącznie. Eyelingo używa tego samego rdzenia.

Idea jest prosta. Każde słowo ma trzy liczby: ile razy odpowiedziałeś poprawnie z rzędu, jaki jest jego współczynnik łatwości i za ile dni ma wrócić. Po każdej odpowiedzi wszystkie trzy są przeliczane.

Jak liczy SM-2

Po każdej powtórce oceniasz, jak poszło. W Eyelingo są trzy przyciski: Nie wiedziałem, Wiedziałem, Łatwe. Na tej podstawie algorytm robi trzy rzeczy.

1. Przy błędzie — reset

Licznik poprawnych powtórzeń wraca do zera, a słowo pojawia się ponownie następnego dnia. Nie ma tu kary ani punktów ujemnych, jest tylko informacja: ten materiał jeszcze nie jest gotowy.

2. Przy sukcesie — rosnący odstęp

Pierwsza poprawna odpowiedź daje odstęp jednego dnia, druga sześciu. Od trzeciej odstęp to poprzedni odstęp pomnożony przez współczynnik łatwości danego słowa. Rośnie więc geometrycznie: dzień, sześć dni, dwa tygodnie, pięć tygodni, trzy miesiące.

3. Współczynnik łatwości

Startuje od wartości 2,5 i przesuwa się w zależności od Twoich odpowiedzi — w dół przy odpowiedziach z trudem, w górę przy łatwych. Nie schodzi poniżej 1,3, żeby żadne słowo nie utknęło w codziennej pętli. W efekcie słowa trudne dla Ciebie wracają częściej niż słowa trudne statystycznie.

Przykład dla współczynnika łatwości 2,5 i samych poprawnych odpowiedzi.

Co to znaczy w praktyce

Konsekwencja jest nieoczywista: im dłużej korzystasz z systemu powtórek, tym mniej masz do zrobienia dziennie. Materiał opanowany wypada z rotacji na miesiące. Po pierwszych trudnych tygodniach dzienna kolejka stabilizuje się i zaczyna maleć, mimo że baza rośnie.

Druga konsekwencja: system działa tylko wtedy, gdy odpowiadasz uczciwie. Klikanie Wiedziałem, kiedy właściwie zgadłeś, wypycha słowo na trzy miesiące do przodu i gwarantuje, że wypadnie z pamięci. Algorytm nie ma innego źródła informacji o Tobie niż Twoje własne oceny.

Trzy najczęstsze błędy

• Za duże porcje na starcie. Sto nowych słów dziennie przez tydzień wygeneruje kolejkę, której nie da się obsłużyć w trzecim tygodniu. Dziesięć do dwudziestu nowych dziennie to tempo, które się utrzymuje.
• Fiszki z pojedynczym słowem bez kontekstu. Get nie ma jednego tłumaczenia. Fiszka powinna zawierać zdanie, w którym słowo faktycznie żyje.
• Sam SRS. Powtórki budują dostęp do słowa, ale nie budują umiejętności użycia go w rozmowie. Potrzebna jest druga połowa pętli — produkcja.

Więcej o tej drugiej połowie w tekście o powrocie do angielskiego po latach.

• Woźniak, P. A. (1990). Optimization of learning. Politechnika Poznańska — pierwotny opis SM-2.
• Cepeda, N. J. i in. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks. Psychological Bulletin — metaanaliza efektu rozłożenia.
• Bjork, R. A. i Bjork, E. L. (2011). Making things hard on yourself, but in a good way — koncepcja pożądanej trudności.
• Roediger, H. L. i Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning. Psychological Science — przewaga odtwarzania nad ponownym czytaniem.